میکروداکت چیست؟ راهنمای کامل «Micro Duct» برای اجرای فیبر نوری و FTTH در ایران

میکروداکت (Micro Duct) یک لوله/کانال پلیمری با قطر کم و طراحی مهندسی‌شده است که برای عبور و کابل‌کشی فیبر نوری به روش دمش هوا (Air Blowing / Jetting) استفاده می‌شود. هدف اصلی میکروداکت این است که مسیر فیبر نوری را ماژولار، سریع، کم‌هزینه و قابل توسعه کند؛ یعنی امروز یک یا چند فیبر/کابل را نصب می‌کنید و فردا بدون حفاری سنگین، مسیر را با کابل‌های جدید ارتقا می‌دهید.

در پروژه‌های شهری و بین‌شهری، شبکه‌های مخابراتی، دوربین‌های نظارتی، ITS و کنترل ترافیک، شبکه‌های سازمانی و به‌خصوص فیبر تا منازل و کسب‌وکارها (FTTH/FTTB)، میکروداکت عملاً به یکی از انتخاب‌های اصلی اپراتورها تبدیل شده است.

چرا میکروداکت؟ مزیت‌های واقعی (نه تبلیغاتی)

میکروداکت وقتی ارزش دارد که «چرخه عمر شبکه» را ببینید، نه فقط هزینه روز اول را:

• انعطاف در طراحی شبکه: امکان اجرای مسیرهای چندشاخه و توسعه مرحله‌ای

• سرعت توسعه و ارتقا: اضافه‌کردن کابل جدید با دمش هوا، بدون تخریب گسترده

• انشعاب‌گیری ساده و استاندارد: با اتصالات مخصوص (کانکتور/اسپلیتر/برنچ)

• حفاری کمتر، عرض ترانشه کمتر، هزینه کمتر: مخصوصاً در محیط‌های شهری

• کاهش سرمایه‌گذاری اولیه: اجرای مسیر و ظرفیت‌گذاری، سپس توسعه بر اساس تقاضا

• قابلیت تزریق در داکت موجود: در برخی سناریوها می‌توان از مسیرهای قبلی استفاده کرد

• برد شوت/دمش بالا (در صورت طراحی صحیح): کاهش تعداد Pull Box/Handhole

• تنوع سایز/تعداد کانال: از میکروداکت تک‌کاناله تا باندل‌های چندکاناله

• استحکام و مقاومت در برابر له‌شدگی و خردشدگی: (در مدل‌های دفنی/مقاوم)

• رنگ‌بندی و چاپ متراژ: اجرای سریع‌تر، کاهش خطای تیم نصب

نکته سخت‌گیرانه: اگر طراحی مسیر، شعاع خم‌ها، کیفیت اتصال‌ها و کنترل نفوذ آب/گردوغبار جدی گرفته نشود، «میکروداکت» می‌تواند به یک مسیر پر از گرفتگی و افت فشار تبدیل شود و عملاً شوتینگ را نابود کند.

میکروداکت چگونه کار می‌کند؟ (منطق Air Blowing)

در روش Air Blowing، کابل‌های مخصوص Micro / Air-Blown با کمک دستگاه دمنده، توسط جریان هوا درون میکروداکت حرکت می‌کنند. این روش باعث می‌شود:

• تنش کششی کابل نسبت به روش‌های سنتی کمتر شود

• سرعت نصب بالا رود

• امکان جایگزینی/افزودن کابل در آینده ساده‌تر شود

کابل‌های مناسب میکروداکت

کابل‌های Micro معمولاً قطر کمتر، اصطکاک کنترل‌شده و ساختار مناسب برای دمش دارند و در پروژه‌های FTTH/Access بسیار پرکاربردند. (مدل‌های مختلف All-Dry و… بسته به سازنده و پروژه)

اجزای کلیدی یک شبکه میکروداکت

برای اینکه شبکه «واقعاً اجرایی» باشد، فقط لوله کافی نیست:

1. میکروداکت (تک کانال یا چندکانال / باندل)

2. اتصالات آب‌بند و هوا‌بند (Coupler/Connector)

3. Branch / Splitter برای انشعاب

4. End Cap و تجهیزات آب‌بندی انتها

5. Handhole / Pull Box / Access Point برای تغییر مسیر، انشعاب و نگهداری

6. تجهیزات دمش (Jetting Machine) + کمپرسور

7. لوازم تمیزکاری و تست مسیر (ماندرل، اسفنج، تست فشار/نشتی در پروژه‌های حساس)

اصول طراحی که اگر رعایت نشود، پروژه زمین می‌خورد

این بخش همان جایی است که خیلی از اجراها در ایران اشتباه می‌شوند:

1) محدودیت طول و تعداد خم‌ها

برای مسیرهای داخلی ساختمان معمولاً توصیه می‌شود طول هر سگمنت بین دو نقطه دسترسی (Pull Box/Access) خیلی بلند نشود و تعداد خم‌ها کنترل شود. معیار واقعی را سازنده میکروداکت + دستگاه دمش + کابل انتخابی تعیین می‌کند، اما به‌طور تجربی:

• مسیرهای طولانی با خم‌های زیاد = افت فشار هوا + گیرکردن کابل

• در نقاط تغییر مسیر جدی یا تجمع خم‌ها حتماً دسترسی (Pull Box) پیش‌بینی کنید.

2) شعاع خم (Bend Radius)

شعاع خم میکروداکت و مسیر باید طوری باشد که:

• هم شوتینگ ممکن بماند

• هم کابل فیبر دچار فشار و میکروبندینگ نشود

3) آب‌بندی و استاندارد نفوذپذیری

اتصالات ضعیف (یا نفوذپذیری پایین) باعث نشت هوا هنگام دمش و همچنین نفوذ رطوبت در بهره‌برداری می‌شود. در عمل، کیفیت اتصال‌ها به اندازه خود داکت مهم است.

4) ظرفیت‌گذاری منطقی

پر کردن داکت تا مرز ظرفیت، یعنی قفل کردن آینده شبکه. در خیلی از دستورالعمل‌ها (و همین‌طور تجربه اجرایی)، پرشدگی بالا باعث سخت‌شدن نگهداری و توسعه می‌شود؛ برای همین معمولاً سقف درصد اشغال را محافظه‌کارانه در نظر می‌گیرند.

میکروداکت در ساختمان (FTTH/FTTB)؛ سه مسیر رایج اجرا

در اجرای داخل ساختمان، مسیر عبور فیبر معمولاً یکی از این سه حالت است:

1) مسیر از کف (زیر بتن یا کف کاذب)

مزیت: محافظت مکانیکی بالا و ظاهر تمیز
ریسک: اگر قبل از بتن‌ریزی «تراز، فاصله، محافظت و آب‌بندی» درست انجام نشود، گرفتگی و له‌شدگی فاجعه می‌سازد.

2) داخل سقف و دیوار (فضای کاذب)

مزیت: دسترسی بهتر برای تغییرات
الزام: کابل و داکت نباید رها باشد؛ باید بست‌گذاری، ساپورت و مسیر استاندارد داشته باشد.

3) اجرای روکار (ترانک/داکت روکار)

مزیت: سریع و قابل بازبینی
محدودیت: وابسته به معماری، زیبایی و محدودیت فضا + نیاز به برچسب‌گذاری و مستندسازی دقیق

رابطه میکروداکت با «افت مجاز» و کیفیت سرویس FTTH

در شبکه‌های FTTH، فقط «مسیر فیزیکی» مهم نیست؛ باید از نظر اپتیکی هم با بودجه افت (Optical Budget) سازگار باشید. افت‌ها از اینجا می‌آیند:

• طول فیبر (dB/km)

• کانکتورها و آداپتورها

• فیوژن‌ها (Splice Loss)

• اسپلیترها (Splitter Loss)

• خم‌های بد و میکروبندینگ (خصوصاً در مسیرهای داخلی)

نتیجه سخت‌گیرانه: اگر مسیر میکروداکت شما خم‌های تند یا له‌شدگی داشته باشد، حتی با بهترین تجهیزات GPON هم ممکن است به خطا و ناپایداری برسید.

چرا الان در ایران میکروداکت مهم‌تر شده است؟

چون توسعه FTTH در ایران وارد فاز «گسترده‌تر» شده و برای پوشش‌دهی سریع، اپراتورها به سمت روش‌هایی می‌روند که:

• حفاری و ترمیم را کاهش دهد

• توسعه مرحله‌ای را ممکن کند

• سرعت تحویل سرویس را بالا ببرد

طبق اظهارات رسمی، برای طرح توسعه فیبرنوری، سامانه iranfttx.ir به‌عنوان داشبورد/نقشه معرفی شده تا مردم بتوانند پیشرفت پروژه و پوشش محل زندگی/کار را مشاهده کنند.

اپراتورهای فیبر نوری در ایران چه مدل‌هایی دارند؟

در ایران، ارائه سرویس فیبر نوری معمولاً در این قالب‌ها دیده می‌شود:

1. اپراتورهای ثابت و FCP
   ارائه‌دهنده اینترنت ثابت و FTTH/FTTB در شهرها/محله‌های مختلف (پوشش هرکدام متفاوت است).

2. شرکت مخابرات ایران و شبکه‌های استانی
   در بعضی مناطق با برندها/طرح‌های اختصاصی خودشان سرویس FTTH ارائه می‌کنند.

3. اپراتورهای منطقه‌ای/پروژه‌ای
   مثلاً در یک شهر جدید، شهرک، مجتمع بزرگ یا پروژه مشارکتی با شهرداری/انبوه‌ساز.

نکته مهم: اسم اپراتور مهم است، اما پوشش واقعی در همان پلاک/کوچه تعیین‌کننده است؛ ممکن است یک اپراتور در یک محله عالی باشد و در محله کناری هیچ پوششی نداشته باشد.

از کجا پوشش فیبر نوری محله خودمان را چک کنیم؟

1) سامانه ملی/داشبورد معرفی‌شده

• iranfttx.ir (برای مشاهده پوشش/پیشرفت و بررسی وضعیت منطقه)

2) سایت خود اپراتورها

بعد از اینکه فهمیدید در منطقه‌تان چه اپراتورهایی فعال‌اند، روی سایت همان اپراتور هم معمولاً امکان «استعلام پوشش» یا «ثبت درخواست» وجود دارد.

جمع‌بندی اجرایی (برای تصمیم‌گیری سریع)

اگر پروژه شما یکی از این‌هاست:

• FTTH در ساختمان‌های نوساز

• شبکه فیبر بین بلوک‌ها/ساختمان‌های یک مجتمع

• زیرساخت شهری یا محوطه صنعتی

• مسیرهای نیازمند توسعه آینده (افزودن فیبر/کابل بدون حفاری مجدد)

میکروداکت معمولاً انتخاب منطقی‌تری از لوله‌گذاری سنتی است—به شرط اینکه طراحی مسیر، خم‌ها، نقاط دسترسی، آب‌بندی و انتخاب کابل/تجهیزات دمش حرفه‌ای انجام شود.

خدمات گروه بومرنگ

گروه بومرنگ در حوزه طراحی و اجرای زیرساخت‌های فیبر نوری (از جمله طراحی مسیرهای میکروداکت، انتخاب تجهیزات و اجرای استاندارد داخل ساختمان و پروژه‌های FTTH/FTTB) خدمات تخصصی ارائه می‌دهد؛ از مرحله بازدید و طراحی تا اجرا، تست و مستندسازی تحویل.جهت دریافت مشاوره تخصصی در خصوص طراحی و اجرای زیرساخت فیبر نوری و پروژه‌های FTTH، با کارشناسان گروه بومرنگ تماس بگیرید.